|
۱۸
مهر ١٣٨٦
مبارزه با خشونت از راه آموزش
مؤسسه پژوهشی تاريخ ادبيات کودکان که مؤسسهای غيرانتفاعی است، از سال
۱۳۷۹ کار پژوهش و شناخت جايگاه کودکان ايرانی در حوزههای مختلف تاريخی و فرهنگ و ادبيات آنها را آغاز کرده است. دستاورد اين پژوهش در قالب يک مجموعه ده جلدی منتشر شده و خواهد شد.
افزون بر اين مجموعه، چند کتاب در گستره آموزش زبان فارسی برای کودکان ايرانی، افغانی و تاجيک نيز از سوی اين مؤسسه تهيه شده است که کتابهای فارسیآموز و واژهنامه ويژه کودکان دبستانی را دربر میگيرد.
اين مواد خواندنی بر پايه پيشنهادهای سند هزاره، مصوب سال
۲۰۰۰، شامل چهار عنوان اصلی در کرانه زندگی و آموزش کودکان، يعنی آموزش، مشارکت، صلح و بهداشت تدوين شده است.
تاکنون بيش از پانصد نفر از دانشآموزان در هفت مرکز حمايت از کودکان کار و محروم در پايههای اول و دوم در تهران، کرج و بم به روش آموزش خلاق، خواندن و نوشتن آموختهاند. آموزگاران اين مراکز با بهرهگيری از راهنمای کار با اين مواد، ابتکارها و نوآوریهای خود و نيز گذراندن دورههای نمايش خلاق، قصهگويی و نقاشي، يک سال تحصيلی را با اين روش پشت سر گذاشتهاند.
اکنون مايلم کمی از دغدغههایمان بگويم. نخستين دغدغه ما، به عنوان توليد کننده اين مجموعه، چگونگی برقراری ارتباط مخاطبان با اين کتابها بود. برخی از آنها پيش از اين، با کتابهای رسمی و نهضت سوادآموزی درس خوانده و ناکام مانده بودند.
با توجه به وجود شخصيت واحد در تمام درسها که از نخودي، شخصيت افسانهای ايرانی برگرفته شده و نيز کودکانه بودن موضوع درسها، به نظر ما ممکن بود نوجوانانی که هنوز در پايه اول يا دوم دبستان در اين مراکز درس میخوانند با اين کتاب ارتباط برقرار نکنند.
اما چنين نشد. آنها با نخودی دوست شدند، با او بازی کردند، برايش قصه گفتند، نمايش بازی کردند، عروسک درست کردند، رختخواب دوختند و نان پختند و کوتاه سخن، با او تجربه کردند و ياد گرفتند. با اين دستاوردها بود که ما پی برديم کودکان کار و خيابان، رانده شده از مدرسه و آسيبديده، به سبب آنکه هرگز امکان کودکی کردن نداشتهاند، با نخودی به دنيای کودکی گام گذاشتند و فرصت پيدا کردند که هم درس بخوانند و هم کودکی کنند. اگر بپذيريم که يکی از پايههای بنيادين مبارزه با خشونت، افزايش آگاهی و شناخت است، ما میکوشيم کودکان بیبهره از مهر، آسيبديده و رنجور از خشونت و تنگدستی را از راه آموزش و ادبيات با ضرورت آرامش، صلح و مهرورزی آشنا کنيم. تنها يک سال از تجربه ما در زمينه آموختن خلاق به کودکان کار و محروم گذشته است. هنوز زود است که بتوانيم به شکل مستند از دستاوردهای اين شيوه آموزشی دفاع کنيم. اما واکنش کودکان به اين کتابها و بازتاب آن در جملهها و نوشتههای آنها، ما را اميد و نيرو میبخشد تا سرپا بمانيم و با تلاش و کار بيشتر در راه نهادينه کردن مبارزه با خشونت از راه آموزش گام برداريم. از
۵۷ جملهای که دانشآموزان يک کلاس برای تمرين جمله سازی نوشتهاند، تنها سه جمله بوی خشونت ميدهد، بقيه يا ردی از آرزوهای دست نيافته آنها را دارند يا نشانه مهر و دوستی و شوق به آموختناند: من برای مورچهها خانه ساختم. من آناناس به برادرم دادم. من به مورچهها غذا دادم. من آهو را بوسيدم. من با دستانم کاسبی ميکنم. آسمان در قلب من است. من ماه در دستم دارم.
|
